W ostatnich latach nastąpił imponujący rozwój funduszy hedgingowych, które stały się ważnym alternatywnym instrumentem inwestycyjnym, w coraz większym stopniu dostępnym także dla inwestorów indywidualnych.

Ten stan w połączeniu z międzynarodowym i w większości nieuregulowanym charakterem działalności funduszy hedgingowych stawia władze przed poważnymi problemami, które można podzielić na dwie zasadnicze grupy: potencjalny wpływ funduszy hedgingowych na stabilność systemu finansowego oraz możliwości ograniczenia przez sektor publiczny i prywatny ryzyka związanego z rosnącym znaczeniem funduszy hedgingowych w systemie finansowym [Nadzór i ryzyko – cz. 10].

Wymogi kapitałowe i mierzenie ryzyka
Ograny nadzoru wymagają, by kapitał regulacyjny banków odpowiadał podejmowanemu przez nie ryzyku. Obecnie wymogi kapitałowe opierają się na przybliżonych miarach ryzyka określonych w Umowie Kapitałowej z 1988 r. (Umowa Bazylejska I).

W 1996 r. uzupełniono ją o zagadnienia ryzyka rynkowego. Zasadnicza zmiana w zasadach dotyczących kapitału nastąpiła w 2004 r. wraz z przyjęciem nowej, szerszej i w większym stopniu uwzględniającej ryzyko Nowej Umowy Kapitałowej (Umowa Bazylejska II), która jest wdrażana przez poszczególne kraje w nadchodzących latach.

Umowa Bazylejska I określała jedynie minimalne wymogi kapitałowe, natomiast Nowa Umowa Kapitałowa opiera się na trzech filarach:
- Filar I - minimalne wymogi kapitałowe,
- Filar II - proces przeglądu nadzorczego,
- Filar III - dyscyplina rynkowa.

Nowością jest zasada, że w celu obliczenia minimalnego wymogu kapitałowego dla ryzyka kredytowego banki mogą przy ocenie ryzyka opierać się albo na opinii agencji ratingowych (metoda standardowa), albo na wewnętrznych ratingach według własnych modeli oceny ryzyka (internal ratings based approach - IRB).

Umowa Kapitałowa II - mniej ryzykowna
Wymogi kapitałowe dotyczące banków nie przewidują specjalnego traktowania ekspozycji w funduszach hedgingowych, które w związku z tym należy wpasować w ogólne ramy badania wypłacalności. Umowa Kapitałowa II jest pod tym względem znacznie lepiej przystosowana do ryzyka, jakie niosą ze sobą fundusze hedgingowe.

Umowa Bazylejska I nie wprowadza dużego rozróżnienia wymogów kapitałowych z uwagi na poziom ryzyka. Umowa Kapitałowa II poświęca temu więcej uwagi, zarówno przy metodzie standardowej, jak i IRB, a zatem lepiej radzi sobie ze zwiększonym ryzykiem towarzyszącym zwykle funduszom hedgingowym wskutek stosowania wysokiej dźwigni finansowej, małej przejrzystości działania i dynamicznego profilu ryzyka.

Nadal pozostają trudności z szacowaniem ryzyka
Jednak nawet przy zastosowaniu Umowy Kapitałowej II banki mogą mieć znaczne trudności z oszacowaniem ryzyka związanego z ekspozycjami w funduszach hedgingowych na podstawie własnych modeli. Nie wiadomo np., czy model ryzyka kredytowego opracowany z myślą o klientach korporacyjnych będzie odpowiedni w przypadku funduszy hedgingowych posiadających zupełnie inny i bardziej złożony profil ryzyka. W przypadku modeli ryzyka rynkowego trudności mogą łączyć się z rzadką aktualizacją danych o wartości aktywów netto (potrzebnych do obliczania zmienności) oraz skośnym rozkładem stóp zwrotu przy stosowaniu pewnych strategii inwestycyjnych.

Na czym polega proces przeglądu nadzorczego (filar II)?
W ramach procesu przeglądu nadzorczego określonego w Umowie Kapitałowej II kierownictwo banku musi zapewnić, że dana instytucja posiada kapitał wystarczający na pokrycie ponoszonego ryzyka. W przeciwnym razie organy nadzoru powinny podjąć właściwe działania obejmujące wezwanie banku do poprawy zarządzania ryzykiem, poprawy kontroli wewnętrznej, zwiększenia rezerw, a w ostateczności - do podwyższenia kapitału. Filar II pełni zatem istotną rolę przy badaniu, czy bank właściwie radzi sobie z ponoszonym ryzykiem, również tym wynikającym z relacji z funduszami hedgingowymi.

Podsumowanie
Chociaż działalność funduszy hedgingowych kojarzy się zwykle ze zdarzeniami niekorzystnymi dla rynku, wyważona ocena powinna uwzględniać także ich dobroczynny wpływ na system finansowy, np. ich wkład w proces wyznaczania cen, płynność rynku, dyscyplinę rynkową, zróżnicowanie ryzyka i integrację finansową.

Trudno jest jednoznacznie ocenić systemowy wpływ funduszy hedgingowych, m.in. z uwagi na brak wiarygodnych informacji i małą przejrzystość tej branży. Ważne jest, by zarówno sektor finansowy, jak i władze starały się osiągnąć dalsze postępy w tej dziedzinie i lepiej zbadać konsekwencje rozwoju funduszy hedgingowych dla całości systemu finansowego.

Głównymi argumentami przytaczanymi w debacie nad możliwością bezpośredniego uregulowania działalności funduszy hedgingowych są stabilność finansowa i ochrona inwestorów. Fundusze hedgingowe i związane z nimi produkty są coraz bardziej dostępne dla inwestorów indywidualnych, ale nie wiadomo dokładnie, w jakim stopniu stały się istotną alternatywą inwestycyjną dla gospodarstw domowych [Rodzaje strategii i podmioty – cz. 2].

Z zadowoleniem należy zatem przyjąć działania zmierzające do lepszego zbadania tej kwestii, takie jak niedawny sondaż IOSCO. Z drugiej strony gdyby uznać, że należy wprowadzić regulacje w celu ochrony stabilności finansowej, można tego skutecznie dokonać - z uwagi na charakter działalności funduszy - jedynie w sposób wysoce skoordynowany na szczeblu międzynarodowym.

Pośredniemu uregulowaniu działalności funduszy hedgingowych (np. kontroli ryzyka za pośrednictwem banków) poświęcone są różne inicjatywy publiczne i prywatne, zwłaszcza w zakresie zarządzania ryzykiem. Właściwe i elastyczne ramy traktowania ryzyka - także związanego z funduszami hedgingowymi - zapewnia reżim adekwatności kapitałowej banków, w szczególności zaś proces przeglądu nadzorczego wskazany w Umowie Kapitałowej II. Ważne jest zatem, by te najlepsze praktyki i zalecenia realizować w sposób efektywny i konsekwentnie je stosować, nie bacząc na naciski konkurencji.


Autor: Sylwia Hucik Gaicka
Analityk portalu www.waluty.com.pl

---

ROZWÓJ FUNDUSZY HEDGINGOWYCH: Charakterystyka hedgingu – cz. 1 [tutaj]
ROZWÓJ FUNDUSZY HEDGINGOWYCH: Nadzór i ryzyko – cz. 10 [tutaj]



ŹRÓDŁA:
1. Benning S., Wiener Z., Dynamic Hedging Strategies [w:] Mathematica in Education and Research, Vol. 1, No 1, 1998.
2. Fundusze hedgingowe: rozwój i implikacje prawne [w:] Biuletyn Miesięczny Europejskiego Banku Centralnego, styczeń 2006.
3. International Convergence of Capital Measurement and Capital Standards, Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, 2004.