Występujące w gospodarce światowej w ostatnich dziesięcioleciach ubiegłego wieku załamania finansowe w formie kryzysu zadłużenia lat 80-tych, kryzysów walutowych w Europie na początku lat 90-tych i kryzysów finansowych w Meksyku, szeregu krajów Azji, Rosji, Brazylii, Argentynie, Turcji i pełzającego kryzysu w Japonii nie można wyjaśnić w ten sam sposób.

Dokładna analiza pozwala na identyfikację wywołujących je czynników wewnętrznych, do których należy zaliczyć błędy w polityce makroekonomicznej i słabości strukturalne oraz instytucjonalne poszczególnych krajów.

W warunkach postępującej globalizacji i związanej z nią liberalizacji oraz deregulacji rynków finansowych polityki narodowe nie są również nigdy niezależne od czynników zewnętrznych, czyli rozwoju globalnych parametrów, takich jak ceny (terms of trade), kursy walutowe i stopy procentowe. Na te parametry poszczególne kraje, szczególnie zaś małe, nie mają żadnego lub tylko niewielki wpływ. W tych warunkach pozostaje im tylko ich akceptacja i dostosowanie się do zmieniającej się sytuacji w gospodarce światowej.

Również czynniki psychologiczne wydają się mieć znaczenie dla wystąpienia zjawisk kryzysowych. Można tu wskazać na tzw. instynkt stadny inwestorów, czyli orientowanie się na reakcje innych, pesymistyczne i optymistyczne nastroje inwestorów oraz zjawisko „samospełniającej się przepowiedni”, czyli „podążanie za prognozą” (ang. self fulfiling prophency).

Według powszechnie panującej neoklasycznej interpretacji kryzysy finansowe powstają wskutek makroekonomicznych zmian wywołanych postępowaniem inwestorów finansowych. Może ono być zależne od:
- długookresowych czynników wzrostu (np. postępu technicznego),
- koniunkturalnych wahań popytu,
- zmian w gospodarce światowej.

W pewnej mierze jest to proces normalny i konieczny dla rynkowej alokacji rozmiarów i struktury inwestycji. Może ono przecież być także niespodziewane i błędne, a w konsekwencji wymusić kosztowne społecznie dostosowania. Kryzys finansowy oznacza jednoczesne wystąpienie kryzysu kilku elementów systemu finansowego i na ogół związany jest z załamaniem się waluty danego kraju.

Załamanie się danej waluty, czyli kryzys walutowy oznacza spadek zaufania inwestorów finansowych do danej waluty, co powoduje jej gwałtowną i masową wyprzedaż, czyli ucieczkę kapitałów zagranicę, której najczęściej bezpośrednim efektem jest dewaluacja.

Kryzys walutowy może istnieć samoistnie lub też być związany z kryzysami innych elementów systemu finansowego:
- kryzysem pieniężnym w formie znacznego wzrostu stóp procentowych i zmniejszenia rozmiarów pieniądza w obiegu,
- kryzysem bankowym - ograniczeniami i zawieszeniem wypłat bankowych oraz bankructwem niektórych banków,
- kryzysem giełdowym, czyli gwałtownym i znacznym spadkiem cen giełdowych papierów wartościowych.

W kolejnych artykułach przeczytacie o różnorodności przyczyn wywołujących kryzysy finansowe (patrz artykuły 8, 9, 10) oraz o sposobach proponowanych w celu przeciwdziałania tym kryzysom m.in. takich, jak: koncepcja stworzenia „globalnej architektury finansowej”, działalność Forum Stabilizacji Finansowej, reforma instytucji z Bretton Woods (Konsensus Waszyngtoński), stabilizacja kursów walutowych, wielostronna integracja walutowa, jednostronne związanie własnej waluty z walutą obcą, segmentacja rynków walutowych (patrz artykuły 11, 12, 13, 14, 15, 16 i 17).

Autor: Sylwia Hucik Gaicka
Analityk portalu www.waluty.com.pl


LITERATURA:
1.Globalisierung der Weltwirtschaft. Schlussbericht der Enquete – Kommission. Deutscher Bundestag (Hrsg.) Leske + Budrich, Opladen 2002.
2.Krugman P., Wracają problemy kryzysu gospodarczego, PWN, Warszawa 2001.
3.Małecki W., Sławiński A., Żuławska U., Kryzysy walutowe, PWN, Warszawa 2001.
4.Winiarski B. (red.), Polityka gospodarcza, PWN, Warszawa 2002.
5.http://www.wiedzainfo.pl.
6.http://news.bbc.co.uk.